Rewitalizacja Pragi-Północ

Działania rewitalizacyjne na Pradze-Północ

w latach 2005-2014

 

Realizacja Mikroprogramu Rewitalizacji Dzielnicy Praga-Północ m.st. Warszawy w latach 2005-2013 to przykład planowych i konsekwentnie wdrażanych przedsięwzięć na rzecz ożywienia społecznego i gospodarczego Dzielnicy, które warunkowały pomyślne urzeczywistnienie Misji Mikroprogramu i jego Celów Strategicznych.

O sukcesie wdrożenia Mikroprogramu na Pradze-Północ zadecydowała wielowątkowość i kompleksowość podjętych działań uwzględniających zarówno aspekt gospodarczy i społeczny rewitalizacji – zgodnie z pełną definicją tego pojęcia – jak również otwarta polityka informacyjna zapewniająca aktywny udział mieszkańców.

We wstępnej fazie projektowej Mikroprogram Rewitalizacji był wielokrotnie konsultowany z wykazującą duże zainteresowanie tą tematyką lokalną społecznością (6 spotkań), dzięki czemu jego ostateczny kształt w pełni odpowiada oczekiwaniom mieszkańców, a – co za tym idzie – był śledzony z akceptacją. Cykliczne konsultacje Mikroprogramu toczyły się także w gronie powstałego w 2007 r. Forum ds. Rewitalizacji Dzielnicy Praga-Północ, w którym uczestniczyli przedstawiciele mieszkańców, organizacji pozarządowych i Wspólnot Mieszkaniowych (gotowość udziału w pracach Forum zadeklarowało ok. 140 osób).

Sukces frekwencyjny ww. spotkań i stopień zaangażowania lokalnej społeczności w proces tworzenia Mikroprogramu to m.in. wynik skutecznej akcji promocyjnej i informacyjnej, na którą złożyły się foldery dotyczące poszczególnych inicjatyw rewitalizacyjnych Urzędu oraz dwukrotnie aktualizowana broszura informująca o stanie realizacji projektów wpisanych do Mikroprogramu (dostępna również w wersji elektronicznej na stronie www. Urzędu Praga-Północ). Opracowano też logo Rewitalizacji Warszawskiej Pragi, którym są opatrywane wszystkie materiały promujące rewitalizację Dzielnicy, dzięki czemu uzyskano efekt spójności i rozpoznawalności przekazu intensyfikujący zainteresowanie tematem.

Podniesieniu poziomu partycypacji społecznej w procesie rewitalizacji służyły bezpłatne szkolenia i warsztaty dla mieszkańców i inwestorów dot. przygotowywania projektów rewitalizacyjnych i pozyskiwania środków finansowych na ich realizację (w tym dotacji z funduszy unijnych oraz nisko oprocentowanych pożyczek z Inicjatywy JESSICA). Organizowano też otwarte wykłady dla mieszkańców (w tym spotkanie z seniorami i warsztaty dla młodzieży) oraz wycieczki dla mieszkańców, radnych, inwestorów, studentów i gości (w tym także zagranicznych) po obszarze kryzysowym Pragi-Północ prezentując projekty rewitalizacji i wskazując na potencjał inwestycyjny Dzielnicy. Z kolei udział przedstawicieli Urzędu w specjalistycznych konferencjach wyjazdowych był nie tylko okazją do przedstawienia Dzielnicy Praga-Północ, jej potrzeb i podejmowanych działań rewitalizacyjnych, lecz przede wszystkim wymiany doświadczeń i zapoznania się z dobrymi praktykami.

 

Udane realizacje inwestycyjne w obszarze kryzysowym

Wdrażanie Lokalnego Programu Rewitalizacji m.st. Warszawy w Dzielnicy Praga-Północ poprzedziły rozpoczęte w 2001 r. działania inwestycyjne
pn. „Rewitalizacja ul. Ząbkowskiej” (rejon Starej Pragi, a w szczególności ul. Ząbkowska, to priorytetowy obszar w tym zakresie). Celem programu była odnowa substancji mieszkaniowej z zachowaniem obiektów dziedzictwa kulturowego, co wpłynęło na poprawę wizerunku Dzielnicy promując jej potencjał inwestycyjny i osiedleńczy oraz walory miasta z przełomu XIX i XX wieków.

W Mikroprogramie Rewitalizacji Dzielnicy Praga-Północ było wpisanych 10 projektów miejskich i 10 projektów beneficjentów zewnętrznych powstałych przy współudziale i akceptacji społeczności lokalnej. Cztery projekty inwestycyjne wpisane do Mikroprogramu uzyskały wsparcie finansowe ze środków Unii Europejskiej.

Pierwszą zrealizowaną inwestycją był projekt pn. „Renowacja kamienic praskich o znaczeniu historycznym wraz z adaptacją pomieszczeń na cele społeczne”. Prace trwały od 2005 r. do 2008 r. i były finansowane z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR). Działania w ramach projektu dotyczyły remontu kamienic przy ulicy Ząbkowskiej 4 i Ząbkowskiej 36, w których wydzielono trzy pomieszczenia z przeznaczeniem na cele społeczne.
W wyremontowanych lokalach przy ul. Ząbkowskiej 36 został udostępniony Punkt Informacji Turystycznej prowadzony przez Stowarzyszenie Monopol Warszawski. Służył on upowszechnianiu wiedzy o Dzielnicy i obsłudze ruchu turystycznego.
W kamienicy przy Ząbkowskiej 4 powstała świetlica socjoterapeutyczna „Mały Książę” prowadzona przez Stowarzyszenie „Otwarte Drzwi”. Placówka obejmuje opieką grupę praskich dzieci zagrożonych wykluczeniem społecznym zapobiegając ich marginalizacji.

W 2010 r. w ramach projektu „Kontynuacja prac rewitalizacyjnych na ulicy Ząbkowskiej” dokonano remontu i modernizacji oficyny przy ul. Ząbkowskiej 13. W ten sposób dopełniono o kolejny budynek listę przeprowadzonych od 2001 r. remontów sześciu kamienic przy ul. Ząbkowskiej 2, 3, 7, 11, 12 (front) i 13 (front). Warto dodać, że przed wdrożeniem Mikroprogramu zaadaptowano na potrzeby biblioteki publicznej dla dzieci oraz Komisariatu Policji lokale w budynku przy ul. Ząbkowskiej 23/25 i objęto systemem monitoringu ulicę Ząbkowską.

Kolejny projekt pn. „Rewitalizacja przestrzeni zabytkowej części Pragi; renowacja kamienic Radzymińska 2, Markowska 12, 14, 16 z odnową zieleni”, w znacznej części (3 budynki) został zrealizowany, do ukończenia pozostał remont i modernizacja kamienicy przy ul. Markowskiej 16 oraz zagospodarowanie podwórza z odnową zieleni. Projekt będzie kontynuowany w ramach Zintegrowanego Programu Rewitalizacji na lata 2014-2022, a budynek przy ul. Markowskiej 16 zostanie przeznaczony na Centrum Integracji Społecznej.

W latach 2007-2010 w ramach dwuetapowego projektu „Rewitalizacja przestrzeni ul. Białostockiej” w pierwszej kolejności zmodernizowano ulicę Białostocką na odcinku od ul. Markowskiej do ul. Radzymińskiej uwzględniając nową organizację ruchu, budowę ścieżki rowerowej, nowoczesne oświetlenie oraz odnowę pasów zieleni. I etap projektu był współfinansowany ze środków EFRR.

W ramach projektu Komenda Rejonowa Policji Warszawa VI przeprowadziła szkolenie z zasad ruchu drogowego i bezpiecznego poruszania się na drodze dla dzieci z Przedszkoli nr 174 i 163 przy ul. Markowskiej oraz uczniów klas wczesnoszkolnych ze Szkoły Podstawowej z oddziałami integracyjnymi nr 73 przy ul. Białostockiej.

W drugim etapie ww. inwestycji poddano remontowi i modernizacji dwie kamienice przy ul. Białostockiej nr 6 i 8.

W 2014 r. zakończono remont i adaptację kompleksu budynków przy ul. Targowej 50/52 dla Muzeum Warszawskiej Pragi, realizowane jako projekt pn. „Utworzenie Muzeum Warszawskiej Pragi”. Inwestycja finansowana częściowo ze środków unijnych (EFRR) ma kluczowe znaczenie dla rewitalizacji Pragi nie tylko ze względu na swą funkcję kulturo- i miastotwórczą, lecz także społeczną – jako czynnik wzmacniający poczucie tożsamości mieszkańców na rewitalizowanym obszarze.

W tym samym roku zrealizowano też projekt pn. „Rewitalizacja zabytkowej części Pragi: renowacja zabytkowego drewnianego budynku Środkowa 9 z odnową zieleni”. W pierwszej kolejności oddano do użytku pawilon socjalny na terenie Ogniska Wychowawczego im. K. Lisieckiego „Dziadka”, a w 2014 r. ukończono remont i konserwację zabytkowego drewnianego budynku głównego.

W fazie projektowej oraz wstępnych prac rozbiórkowych przygotowujących do generalnego remontu i adaptacji jest obecnie kompleks budynków przy ul. Targowej 56 (front i oficyny), gdzie będzie realizowany projekt pn. „Warszawska Przestrzeń Technologiczna – Centrum Kreatywności Targowa 56”. Środki na realizację tego ogólnomiejskiego projektu pochodzą m.in. z EFRR.

Ze względu na kapitalne znaczenie społeczne wśród projektów rewitalizacyjnych realizowanych przez beneficjentów zewnętrznych na Pradze-Północ warto wymienić przede wszystkim projekt. pn. „Przebudowa historycznego budynku na cele świetlicy środowiskowej dla dzieci – Dom Ojca Ignacego na Pradze-Północ”. Projekt Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Loretańskiej jest modelowym przykładem w tej grupie beneficjentów.

Praskie kamienice to w większości zabytki wpisane do gminnej ewidencji lub do rejestru zabytków Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ich remont przebiega z uwzględnieniem zaleceń konserwatorskich i ma na celu utrzymanie historycznego charakteru obiektu przez zachowanie lub odtworzenie detalu architektonicznego, substancji i bryły budynku. Z uwagi na niski standard i zły stan zachowania, praska zabudowa wymaga gruntownych remontów, termomodernizacji z wymianą wszystkich instalacji i doposażeniem budynków w c.o i c.c.w. Warto podkreślić, że większość dotychczas wyremontowanych kamienic w ramach Mikroprogramu Rewitalizacji doposażono w niezbędne media, co w istotny sposób wpłynęło na podniesienie komfortu życia mieszkańców.

W ramach rewitalizacji pięć praskich budynków uzyskało nowe funkcje: kompleks budynków Muzeum Warszawskiej Pragi (3 budynki) i Warszawska Przestrzeń Technologiczna – Centrum Kreatywności Targowa 56 (2 budynki). Powołanie do życia placówki kultury oraz centrum innowacji i przedsiębiorczości o znaczeniu ogólnomiejskim będzie służyć mieszkańcom całej Warszawy. Placówki te niebawem rozpoczną działalność, co zważywszy na ich dogodne położenie na Pradze-Północ – centralnej dzielnicy Warszawy, dobrze skomunikowanej z resztą Miasta (zwłaszcza po oddaniu do użytku II linii metra), z pewnością będzie stanowić zachętę dla mieszkańców i turystów do odwiedzania Pragi nie tylko ze względu na ZOO.

 

Projekty kulturalne i społeczne

Rewitalizacja jako proces niosący ze sobą zmiany w sferze infrastrukturalnej, a zarazem społecznej i gospodarczej wymaga kompleksowych i długofalowych działań. Dlatego równolegle z projektami infrastrukturalnymi – jako ich niezbędne dopełnienie – w Dzielnicy Praga-Północ są realizowane projekty „miękkie” (kulturalne i społeczne), mające na celu ochronę dziedzictwa historycznego oraz zapobieganie wykluczeniu społecznemu i dezintegracji lokalnej społeczności. Jest to pole do efektywnej współpracy z organizacjami pozarządowymi, które realizują finansowane lub współfinansowane przez Urząd Dzielnicy Praga-Północ programy skierowane do różnych grup społecznych (w tym też niepełnosprawnych i seniorów), jak np.: warsztaty muzyczne, plastyczne, fotograficzne, kursy komputerowe, nauka języków obcych oraz zajęcia teatralne i sportowo-rekreacyjne.

W ramach Mikroprogramu z powodzeniem został zrealizowany np. projekt pn. „Opracowanie i przygotowanie nowych szlaków turystycznych – „Spacery po Pradze”. Projektowi towarzyszyła oprawa poligraficzna (foldery, ulotki, mapy), oznakowanie zabytkowych obiektów oraz darmowe wycieczki z przewodnikiem. Od 2011 r. ten zakres działania został przekazany do realizacji Wydziałowi Kultury dla Dzielnicy Praga-Północ jako zadanie stałe. Podtrzymano wszystkie wcześniejsze dobre praktyki wzbogacając ofertę turystyczną o trasy rowerowe. Opracowano też
i wdrożono nowatorski program turystyki z zagadkami, czyli questing „Jadziem na Pragie” (program jest dostępny na stronie www. Urzędu Dzielnicy Praga-Północ).

Uzupełnieniem działań rewitalizacyjnych ujętych w Mikroprogramie były liczne projekty towarzyszące, z których część była finansowana ze środków unijnych.

Do tej grupy można zaliczyć przede wszystkim skierowane do mieszkańców kompleksowe działania w ramach projektów: „Start w samodzielność szansą dla bezrobotnych samotnych matek”, „Integracja dla samodzielności”, „Z rodziną mogę więcej” (wszystkie dofinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego). W ramach ww. projektów Ośrodek Pomocy Społecznej dla Dzielnicy Praga-Północ realizuje działania, których celem jest zapobieganie marginalizacji rodzin wieloproblemowych, korzystających z systemu pomocy społecznej. Wsparcie polega na pracy socjalnej, aktywnej integracji oraz zasiłkach pomocnych w osiąganiu samodzielności w zaspokajaniu potrzeb życiowych samotnych matek. Prowadzone są szkolenia, poradnictwo prawne, a także zajęcia rehabilitacyjne.

Praga-Północ brała również udział w finansowanym częściowo ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego projekcie pn. „Dojrzali, kompetentni w pracy”, realizowanym przez Zakład Doskonalenia Zawodowego w Warszawie, m.st. Warszawa oraz Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie. Projekt miał na celu podwyższenie kwalifikacji i umiejętności osób powyżej 45. roku życia. Chęć skorzystania ze szkoleń zadeklarowało wielu mieszkańców Pragi.

Do sukcesów w obszarze rewitalizacji, aktywizacji mieszkańców i walki z problemem dezintegracji społecznej można zaliczyć też, zrealizowany w 2012 r. m.in. ze środków EFS, projekt pn. „Blok, podwórko, kamienice – ożywiły się dzielnice”. Efektem cyklu spotkań z mieszkańcami i warsztatów kreatywnego kształtowania wspólnej przestrzeni (podwórka) udało się grupom sąsiedzkim przy wsparciu streetwalkerów zrealizować własne koncepcje poprawy wyglądu najbliższego otoczenia. Podobne działania można było zaobserwować na ul. Wileńskiej w 2010 r., kiedy to na warszawskiej Pradze zorganizowano polską edycję konkursu European pod hasłem „Przemiana ulicy w serce pełnej życia okolicy”. Akcja dała nowy impuls wdrażanej przez Urząd Dzielnicy Praga-Północ koncepcji partycypacji społecznej i inspirowania oddolnych działań mieszkańców.

Do działań towarzyszących głównym wątkom rewitalizacji na Pradze-Północ należy dołączyć projekty dofinansowane z Programu Europa dla Obywateli, tj.: „Losy warszawskiej Pragi w czasach nazizmu i stalinizmu” (w ramach projektu ukazała się publikacja pt. „Cień od Wschodu” i film dokumentalny) oraz „Odkrywanie kart historii warszawskiej Pragi”, który zaowocował publikacją książkową pt. „Najazd” poświęconą represjom stosowanym na Pradze przez nazistów i NKWD w latach 1939-1956 oraz oznakowaną ścieżką turystyczną szlakiem katowni i obiektów zajmowanych przez okupantów.

Aktywizacja obywatelska i zwiększenie udziału w życiu publicznym młodzieży z warszawskiej Pragi w zakresie rewitalizacji lokalnego dziedzictwa kulturowego (w tym zabytków Pragi) stanowiły z kolei główny cel projektu „Praga w naszych rękach”, współfinansowanego ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich.

Do udziału w projekcie realizowanym od września do grudnia 2014 r. zaproszono młodzież w wieku 13-18 lat ze szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych z Pragi-Północ. W programie wzięło udział ponad 300 osób, które uczestniczyły w spotkaniach z architektami i historykami sztuki (w praskich szkołach), warsztatach terenowych na Pradze (zwiedzanie zabytkowych obiektów poddanych rewitalizacji) oraz konkursie na najlepszy projekt nowej funkcji dla zaniedbanych obiektów z Pragi.

Niezbędnym warunkiem rewitalizacji Pragi-Północ, a zarazem jej optymalnym narzędziem, jest nowocześnie rozumiana polityka prorozwojowa, która wykorzystuje kapitał kreatywny jako czynnik podnoszący atrakcyjność osiedleńczą i inwestycyjną tego obszaru. Poprawa jakości życia mieszkańców, wyrównywanie szans życiowych dzieci i młodzieży oraz zapobieganie wykluczeniu społecznemu nie mogą się obejść bez upowszechniania kultury.

Na Pradze-Północ skupiono się na zwiększeniu jej dostępności, na aktywizacji i edukacji kulturalnej prażan. Można dążyć do tego różnymi sposobami – niewątpliwie najefektowniejszym jest organizowanie imprez plenerowych. Na Pradze-Północ mają miejsce jedne z najbardziej energetycznych imprez w Warszawie. Przywiązujemy do nich wielką wagę. To niepowtarzalna okazja dotarcia z interesującą ofertą kulturalną m.in. do ludzi, którzy z różnych przyczyn sami nie wykazują inicjatywy w tej dziedzinie – nigdy nie wybiorą się do teatru, muzeum czy galerii. I dlatego galeria czy teatr przychodzi do nich, rozkłada się im pod oknami, wkrada do podwórek, wciąga do wspólnej zabawy...

Wśród imprez, które sprzyjają upowszechnieniu kultury (a tym samym rewitalizacji), stymulując zarazem aktywność lokalnej społeczności, należy wymienić przede wszystkimŚwięto Ulicy Ząbkowskiej (KULmixTURĘ) – całodniową imprezę w rejonie ulic Ząbkowskiej i Brzeskiej (priorytetowego obszaru rewitalizacji), którą można nazwać małą podróżą dookoła świata. Wielokulturowy kalejdoskop, sceny i stoiska również na podwórkach oferują występy muzyczne, taneczne, warsztaty, kulinaria etc., w tym m.in. projekty realizowane przez NGO i lokalne środowiska artystyczne. To wyjątkowa okazja dotarcia z ofertą kulturalną poszerzającą wiedzę o różnorodności świata do społeczności, która rzadko opuszcza swoje „podwórko” zarówno w sensie przenośnym, jak i dosłownym. Ostatnia edycja (ósma) odbyła się w 2011 r. – impreza została czasowo zawieszona z powodu budowy II linii metra.

Za modelowy przykład partycypacji społecznej (Urząd Dzielnicy Praga-Północ, NGO, prascy przedsiębiorcy, animatorzy kulturalni, artyści, mieszkańcy) trzeba uznać Noc Pragi. Impreza, której celem jest aktywizacja prażan i podmiotów działających na Pradze-Północ oraz wzmocnienie poczucia tożsamości mieszkańców, to absolutnie unikatowa akcja w skali miasta, w której Urząd Dzielnicy był pierwotnie inicjatorem zdarzeń (2010 r.), a obecnie kontynuatorem i partnerem wspólnej akcji artystycznej, która ma na celu walkę ze stereotypowym postrzeganiem Dzielnicy. Projekt łączy ze sobą różne gatunki ambitnej sztuki niezależnej, aktywizuje lokalne społeczności oraz artystów mieszkających i tworzących na Pradze. To jedyny festiwal sztuk uwzględniający również kultywowanie lokalnych tradycji, którego sceną jest cała dzielnica. Edycja 2013 zawierała również wątek realizowany w ramach współpracy międzynarodowej z dzielnicą Žižkov w Pradze czeskiej.

Do tej samej grupy działań należy też zaliczyć Jarmark Floriański i Praskie Lato oraz imprezy organizowane z inicjatywy lokalnych środowisk i organizacji pozarządowych przy udziale Urzędu Dzielnicy Praga-Północ:Urodziny Pragi, Dni Michalowa,Kłopociaki czy Imieniny Ulicy 11 Listopada.

Wszystkie wymienione inicjatywy, wraz ze stosowanymi przez Urząd Dzielnicy preferencyjnymi stawkami najmu lokali użytkowych dla organizacji pozarządowych, mają pozytywny wpływ na tworzenie się nowego wizerunku Dzielnicy oddalającego Pragę-Północ od stereotypowego postrzegania jej jako zdewastowanej enklawy oferującej wyłącznie folklor lokalny. Z pewnością wzmacniają ten efekt zrealizowane w ubiegłych latach duże projekty miejskie jak: utworzenie buspasa na Trasie W-Z, rozbudowa Szpitala Praskiego, remont i modernizacja Dworca Wschodniego, modernizacja ZOO, budowa drugiej linii metra czy oddanie do użytku mieszkalnych domów komunalnych przy ul. Białostockiej („Dom nad Rozchodnikiem”) i komunalno-socjalnych budynków na terenie Fortu Śliwickiego przy ul. Jagiellonskiej.

W omawianym okresie zakończono ponadto projekty dotyczące publicznych obiektów sportowych (hala przy ul. Kowieńskiej, kompleks sportowy przy ul. Kawęczyńskiej, Orliki przy ul. Szanajcy i ul. Targowej oraz modernizacja Ogrodu Jordanowskiego przy ul. Namysłowskiej). Remontami objęto również placówki oświatowe: utworzono multimedialną bibliotekę przy ul. Skoczylasa, oddano do użytku nowocześnie wyposażoną i dostosowaną do potrzeb osób niepełnosprawnych Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną przy ul. Otwockiej oraz poddano remontowi zabytkowy budynek VIII LO im. Króla Władysława IV. Modernizacji doczekała się też ul. Kawęczyńska na odcinku między ulicami Otwocką a Ząbkowską.

 

Z uwagi na fakt, iż mieszkańcy postulują o zwiększenie na Pradze-Północ zarówno działań inwestycyjnych,
jak i społecznych o charakterze integracyjnym i kulturalno-edukacyjnym,
istnieje konieczność kontynuacji działań rewitalizacyjnych
m.in. w ramach Zintegrowanego Programu Rewitalizacji na lata 2014-2022.

 

GALERIA

aaa
Kamienice i oficyna Muzeum Warszawskiej Pragi przy ul. Targowej 50/52 przed i po remoncie
Kamienica przy ul. Ząbkowskiej 4 przed i po remoncie
Oficyna przy ul. Ząbkowskiej 13 przed i po remoncie
Kamienice przy ul. Markowskiej 12 i 14 przed i po remoncie
Kamienica przy ul. Radzymińskiej 2 przed i po remoncie
Kamienice przy ul. Białostockiej 6 i 8 przed i po remoncie
Widok ulicy Białostockiej po modernizacji
Zaplecze budynku Zespołu Ognisk Wychowawczych im. K. Lisieckiego „Dziadka” przy ul. Środkowej 9 przed remontem i nowy pawilon
Świetlica środowiskowa „Dom Ojca Ignacego” Zgromadzenia Sióstr M.B. Loretańskiej przy ul. Sierakowskiego 6 przed i po remoncie
Działania w ramach projektu „Blok, podwórko, kamienice – ożywiły się dzielnice”
Święto ulicy Ząbkowskiej (KULmixTURA)
Święto ulicy Ząbkowskiej (KULmixTURA)
Noc Pragi
Noc Pragi
Jarmark Floriański
Praskie Lato